درباره پروژه شکوفایی ایران

در دی ۲۵۸۴، جهان با وحشت نظاره‌گر آن بود که جمهوری اسلامی ظرف تنها چند روز، بنابر گزارش‌های معتبر، ده‌ها هزار معترض مسالمت‌جو را در سراسر ایران به خاک و خون کشاند. این جنایت، نقطه عطفی تعیین‌کننده بود: رژیم، آخرین بقایای مشروعیت داخلی ادعایی خود را به‌طور کامل از دست داد و جایگاهش به عنوان حکومتی مطرود در جامعه بین‌المللی بیش از پیش تثبیت شد. جمهوری اسلامی امروز به‌مثابه یک نظام سیاسی شکست‌خورده و منفور شناخته می‌شود که صرفاً با تکیه بر خشونت عریان و برخلاف اراده مردم به قدرت چنگ زده است. پس از نزدیک به پنج دهه ناکارآمدی فاحش، سرکوب داخلی، ماجراجویی‌های منطقه‌ای و فساد ساختاری، فروپاشی جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری محتمل به نظر می‌رسد و از دید بسیاری، اجتناب‌ناپذیر است.

برای بازپس‌گیری و بازسازی ایران، شاهزاده رضا پهلوی راهبردی پنج‌محوری ترسیم نموده‌اند: ۱) اعمال حداکثر فشار بر جمهوری اسلامی؛ ۲) ارائه حمایت حداکثری از مردم ایران؛ ۳) تشویق ریزش حداکثری نیروها از درون رژیم؛ ۴) بسیج حداکثری ایرانیان در داخل و خارج از کشور؛ و ۵) برنامه‌ریزی برای بازسازی ایران پس از سقوط رژیم. محور پنجم، مربوط «بازسازی ایران»، مبنای شکل‌گیری پروژه شکوفایی ایران (از این پس، «پروژه شکوفایی») بوده است؛ پروژه‌ای که نقشه‌راهی جامع و کاربردی برای مواجهه با چالش‌های ساختاری گذار از یک نظام دین‌سالار به نظمی نوین در ایران ارائه می‌دهد. پروژه شکوفایی، سه مرحله را پوشش می‌دهد که هرکدام زمان‌بندی اجرایی خود را دارند. مرحله نخست، که شش ماه ابتدایی پس از سقوط رژیم را دربر می‌گیرد، «مرحله اضطراری» نام دارد و موضوع اصلی این کتابچه است.

هدف اصلی این کتابچه، کاهش نوسانات و بی‌ثباتی‌های مرحله اضطراری از طریق اقداماتی هماهنگ برای بازسازی اقتصادی، حقوقی و سیاسی است. پروژه شکوفایی با درگیر کردن ذی‌نفعان کلیدی داخلی و بین‌المللی، در پی ایجاد چارچوبی تاب‌آور برای حکمرانی دموکراتیک، و بازسازی قرارداد اجتماعی حاکم است؛ به‌گونه‌ای که هم ثبات تامین شود و هم تداوم نهادی در بلندمدت تضمین گردد. حتی اگر سقوط رژیم با تاخیر، به‌صورت ناقص یا نامتوازن رخ دهد، منطق مرحله اضطراری تبیین‌شده در این کتابچه همچنان قابل اعمال خواهد بود.

تیم پروژه شکوفایی، پیش‌نویس این کتابچه را در تابستان ۲۵۸۴ (۱۴۰۴) برای دریافت نظر عمومی منتشر کرد تا از طریق فرایندی دموکراتیک، دیدگاه‌ها، نظرات و دغدغه‌های ایرانیان گردآوری شود. نویسندگان کتابچه پس از بررسی بازخوردهای دریافتی، متن را مورد بازنگری قرار داده‌اند. هرچند تمرکز اصلی این کتابچه بر مرحله اضطراری است، اما دربرگیرنده عناصری که بر ثبات میان‌مدت و بلندمدت ایرانی آزاد و دموکراتیک اثرگذار خواهند بود نیز می‌باشد.

واکنش خشونت‌بار رژیم به خیزش دی ماه ۲۵۸۴، موسوم به «انقلاب شیر و خورشید»، سبب تثبیت اجماع داخلی و بین‌المللی پیرامون ناپایداری و عدم مشروعیت جمهوری اسلامی شده است. رژیمی که با رکود مزمن اقتصادی و سرکوب فراگیر اجتماعی و سیاسی تعریف می‌شود و ثبات آن بیش از پیش بر اثر شکست‌های راهبردی، ناکامی‌های نظامی، و تمرکز قدرت در دستان علی خامنه‌ای — رهبر سالخورده و به‌طور فزاینده بدگمان نظام — تضعیف شده است. تلاش‌ها برای اصلاح رژیم از دهه ۲۵۵۰ (۱۳۷۰) به‌طور نظام‌مند از درون مسدود شده‌اند، و در نتیجه، افکار عمومی ایران و حتی بخش‌هایی از درون حاکمیت، عملاً هرگونه امید به اصلاحات معنادار که بتواند منجر به تغییرات ملموس سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی شود را، از دست داده‌اند.

پرسشی اساسی که ایرانیان و همچنین جامعه بین‌المللی مطرح می‌کنند این است که چه سامانه سیاسی و اقتصادی‌ای جایگزین جمهوری اسلامی خواهد شد. بدون برنامه‌ریزی دقیق و مواجهه جدی با سناریوهای محتمل در دوران گذار، خطر هرج‌ومرج و بی‌ثباتی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. راهبرد مشروح در این کتابچه، با هدف دستیابی به پیشرفت‌های ملموس اجتماعی‌۰اقتصادی (از جمله گسترش آزادی‌ها و از سرگیری رشد اقتصادی)، تدوین شده است تا پایداری یک ایران دموکراتیک را در میان‌مدت و بلندمدت تضمین نماید.

این کتابچه شامل چهارده سپیدنامه است که به چهارده موضوع اساسی مرتبط با دوران گذار می‌پردازند. دو سپیدنامه نخست بر چارچوب‌های حقوقی و سیاسی سازوکار حکمرانی در دوران گذار تمرکز دارند. سایر سپیدنامه‌ها، حوزه‌هایی کلیدی همچون سیاست خارجی، ساختار نظامی و امنیتی، امنیت سایبری و دیگر موضوعات را پوشش می‌دهند.